أبو الحسن الشعراني
388
پژوهش هاى قرآنى علامه شعرانى در تفاسير مجمع البيان، روح الجنان و منهج الصادقين (فارسى)
فارتابوا و أصيبوا فيمن أصيب من المشركين فنزلت فيهم الآية . علّامه شعرانى : اسمه ثابت بن دينار ، مات سنة 150 . و له كتاب التفسير ، ذكره النجاشى ، و الظاهر أنّه لم يكن مقتصرا على ما سمعه منهم عليهم السّلام « 1 » . وَ إِذا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا . « 2 » مؤلف : و جماعتى بسيار از فقها گفتند كه گرچه ظاهر قرآن چنان است كه قصر با خوف شايد ، اين حكم منسوخ است به اجماع . و به نزديك او نسخ الكتاب بالسنّة روا نباشد آن را بنابراين كرد . و بر مذهب ما و ديگر فقها آن است كه نسخ بالسنّة المعلومة المقطوع عليها رواست ؛ براى آنكه سنّت معلومه از اخبار متواتر و اجماع امّت ، حكم قرآن است ، چنانكه نسخ قرآن روا باشد بعضى به بعضى نسخ قرآن به سنّت مقطوع عليها روا باشد و فرقى نبود ، فامّا نسخ القرآن بالسنة غير المقطوعة عليها ، بناى آن بر عمل بر اخبار آحاد باشد ، به نزديك او روا باشد و به نزديك ما روا نباشد . براى آنكه به نزديك ما عمل به اخبار آحاد روا نباشد . علّامه شعرانى : به مذهب مؤلف اين تفسير و بسيارى از علماى ما به خبر واحد عمل نمىتوان كرد ، نه در اصول الدين و نه در فقه . و جماعتى عمل به آن را در فقه جايز مىشمارند و در اصول الدين جايز نمىدانند و حقّ آن است كه نسخ قرآن به خبر واحد جايز نيست ، هرچند خبر واحد حجّت باشد ؛ چون ائمّه عليهم السّلام به ما دستور دادند هر خبر مخالف قرآن ديديم ، آن را ردّ كنيم . « 3 » مؤلف : و از شرط مسافر تا قصر كند ، آن است كه نيّت سفر از شب كرده باشد ، چه اگر به روز اتّفاق افتد ، ناگاه كه بيرون رود ، آن روز نماز تمام كند .
--> ( 1 ) . همان . ( 2 ) . نساء ( 4 ) آيهء 101 . ( 3 ) . روح الجنان ، ج 3 ، ص 472 .